Hayız (Regl) Nedir
Hayız kelime manası olarak akmak anlamına gelir. Fıkıhta hayız ise hamilelik, doğum veya hastalık sebebiyle olmaksızın rahimden gelip vajinadan çıkan kandır. Hayız, kanın ortaya çıkması ile başlar. Kanın çıkması, vajinanın iki kenarını hizalaması ya da kadın pamuk kullanıyorsa pamuğun ıslaklığının dışarı sızması ile de olur. Bu kan hükmi de olabilir.(1,2,3) Temizlik dönemindeki kadın, kanın vajinasına indiğini hissetse fakat kan görünmese hayız başlamamıştır. Henüz görülmeyen kan, yatağındadır. Yatağında (yerinde) olan şeye ise açığa çıkmadığı sürece dışarı çıkmış hükmü verilmez.
Hayız ayrıca başlamasıyla kızın buluğa erdiği kandır. Peygamber Efendimiz, sallallahu aleyhi ve sellem buyurdular ki: “Hayızlı (buluğa ermiş) kadın başörtüsüz namaz kılamaz.” (Ebu Davud/641, İbn Mace/655)
Hayzın Müddeti (Reglin Süresi)
Hayzın en az müddeti 3 gün, 3 gecedir.(4,5,6,7,8) Yani 72 saattir. En fazlası ise geceleriyle beraber 10 gündür.(9,10,11,12,13) Yani 240 saattir.
Peygamber Efendimiz, sallallahu aleyhi ve sellem buyurdular ki: ”Bakire ve dul kadın için hayzın en az müddeti geceleriyle beraber üç gündür. En fazla müddeti ise geceleriyle beraber on gündür.” (Darektuni/845)
Hayzın Başlaması
Hayız kanın vajinadan dışarı çıkmasıyla başlar.(14,15) Hayzı başlatan kan bulanık olabilir, kıpkırmızı kan renginde olmasına gerek yoktur.(16)
Hayzın Uykuda Başlaması
Kadın temizlik dönemindeyken gece uyumadan önce pamuk ya da pedi vajinanın dışına koyduktan sonra uyusa ve tan yeri ağardığında (sabah vaktinde) kan görse ihtiyaten en yakın vakitten itibaren hayız sayılır. Burada en yakın vakit sabah vaktinin girmesinden hemen sonraki andır. Dolayısıyla kadın yatsı namazını kılmamışsa kaza etmelidir. (17)
Ancak kadın uykudan önce pamuk, adet kabı ya da tamponu vajinanın içine koysa ve kan dışarı sızmasa, kan görülmediğinden hayız başlamamış olur. (18)
Hayız Süresi İçindeki Temizlik
Hayız müddeti içerisinde kesilen kanlar arasındaki temizlik de hayız kabul edilir.(19,20,21,22) Yukarıda bahsettiğimiz, kanın hükmi olması da bu anlama gelir. 1 gün hatta bir an kan gördükten sonra 5 gün temizlik görüp sonra kan görse, 6 günün tamamında hayız sayılır. Çünkü hayız müddetinin tamamında kan görmek şart değildir.
Hayzın Sona Ermesi (Adet olan hayız)
Hayız kanının kesilmesiyle adet sona erer. Kanın kesilmesinden maksat kırmızı, kahverengi, başka renk ya da bulanık akıntının sona erip şeffaf ya da kireç beyazına dönmesidir.(23) Halis beyaz dışındaki siyah, kırmızı, sarı, bulanık, yeşil, toprak rengi gibi tüm renkler hayız hükmündedir.(24,25)
Sahabe annelerimiz hayız bezlerini Hz. Aişe annemize (radiyallahu anha) gönderirlerdi. O da ”Saf beyazı görünceye kadar acele etmeyiniz” buyurdular. (Muvatta/1;59)
Hayzın Uykuda Bitmesi
Adet durumundaki kadın gece uyumadan önce adet kabı, pamuk, ped ya da tamponu koyduktan sonra uyusa ve tan yeri ağardığında (sabah vaktinde) bunlarda saf beyaz ya da şeffaf akıntı görse gece hiç kan görmemiş yani uyumadan önce adeti bitmiş demektir. Bu kadının yatsı namazını, kılmamış ise, kaza etmesi gerekir.(26)
Hayız Süresinin Değişmesi
İmam Ebu Yusuf (Rahimehullah)’a göre evvelce sabit olan adet, muhalifinin bir kere görülmesiyle sona erer.(27,28,29) Yani kan, 10 günü aşmazsa, görülen kan günlerinin tamamı hayız olur. Kan günleri önceki adet günlerine eşit olmazsa, son görülen kan günlerinin sayısı kadının adeti olur. (30) Mesela, bir önceki döngüsünde 6 gün hayız gören kadın, 7 gün kan gördüyse adeti artık 7 gün olur. Aynı kadın 5 gün gördüyse adeti artık 5 gün olur ancak ihtiyat gereği 6 günü tamamlayıncaya kadar kocası ile cinsel ilişkiye giremez. Çünkü adeti, eski adeti üzere 6 güne uzayabilir.
Önemli Not: Biz bu konuda İmam Ebu Yusuf (Rahimehullah)’ın hükümlerini baz alıyoruz. Çünkü geleneksel medrese ve günümüz Ehlisünnet vel Cemaat alimlerinin çoğu, hükmün kolaylığı nedeniyle bu fetvayı baz alırlar.(31,32,33)
Bu konuda İmam Muhammed (Rahimehullah)’ın fetvası farklıdır. Ona göre var olan adetin değişmesi, muhalif adetin 2 kere görülmesiyle olur.(34) İmam Serahsi de bu görüşü baz almaktadır.(35) Doğrusunu ancak Allah bilir.
1, Ahmet Mahmut ÜNLÜ, İman İslam İlmihali (İstanbul:Tuana Basın Yayın, 2015), 233
2 Ahmet Mahmut ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi (İstanbul:Tuana Basın Yayın, 2015), 7
3 İmam Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, çev. Hüsamettin VANLIOĞLU, Fatih KALENDER, Abdullah HİÇDÖNMEZ ve Emin Ali YÜKSEL (İstanbul: İsmailağa Yayınevi, 2024), 14
4 ÜNLÜ, İman İslam İlmihali, 236
5 ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi, 13
6 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 19
7 İmam Mevsili, El-İhtiyar, çev. Hüsamettin VANLIOĞLU, Fatih KALENDER, Abdullah HİÇDÖNMEZ ve Emin Ali YÜKSEL (İstanbul: İsmailağa Yayınevi, 2022), 75
8 İmam Serahsî, Mebsut, ed. Cevat AKŞİT, cilt 9, (İstanbul: Gümüşev Yayınları, 2018)232
9 ÜNLÜ, İman İslam İlmihali, 236
10 ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi, 13
11 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 19
12 Mevsili, El-İhtiyar, 75
13 Serahsî, Mebsut, 232
14 Mevsili, El-İhtiyar, 77
15 Serahsî, Mebsut, 237
16 Mevsili, El-İhtiyar, 76
17 Serahsî, Mebsut, 238
18 İmam Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 25
19 ÜNLÜ, İman İslam İlmihali, 233
20 ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi, 7
21 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 19
22 Mevsili, El-İhtiyar, 76
23 Mevsili, El-İhtiyar, 76
24 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 32
25 Serahsî, Mebsut, 236
26 Serahsî, Mebsut, 238
27 ÜNLÜ, İman İslam İlmihali, 240
28 ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi, 21
29 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 23
30 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 39
31 ÜNLÜ, İman İslam İlmihali, 240
32 ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi, 21
33 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 39
34 ÜNLÜ, İman İslam İlmihali, 240
35 Serahsî, Mebsut, 237