İNFERTİLİTE RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR?
Çocuk sahibi olmayı planlayan birçok kişi için gebelik süreci heyecan verici olduğu kadar merak uyandırıcı da olabilir. Bazı çiftlerde gebelik kısa sürede gerçekleşirken, bazıları için süreç beklenenden daha uzun sürebilir.
Bu noktada sıkça karşımıza çıkan kavramlardan biri infertilitedir.
İnfertilite, düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen belirli bir süre içinde gebelik elde edilememesi olarak tanımlanır. Ancak infertilite tanısı almak ya da bazı risk faktörlerine sahip olmak, gebeliğin hiç gerçekleşmeyeceği anlamına gelmez. Pek çok çift zaman içinde, bazen yaşam tarzı düzenlemeleriyle bazen de tıbbi destekle çocuk sahibi olabilmektedir.
Peki gebelik ihtimalini etkileyebilen faktörler nelerdir?
YAŞ
Yaş, doğurganlığı etkileyebilen en önemli faktörlerden biridir.
Kadınlarda yumurta sayısı ve yumurta kalitesi yaşla birlikte doğal olarak azalır. Bu değişim özellikle 35 yaş sonrasında daha belirgin hale gelebilir.
Erkeklerde ise doğurganlık kadınlardaki kadar keskin bir şekilde etkilenmese de yaş ilerledikçe sperm kalitesinde ve hareketliliğinde azalma görülebilir.
YUMURTLAMA PROBLEMLERİ
Gebeliğin oluşabilmesi için düzenli yumurtlama önemlidir.
Polikistik over sendromu (PKOS), tiroit hastalıkları, yüksek prolaktin düzeyleri ve bazı hormonal düzensizlikler yumurtlamayı etkileyebilir.
Düzensiz adet döngüsü yaşayan kişilerde yumurtlama sorunları daha sık görülebilir. Ancak düzenli adet görmek her zaman yumurtlamanın kesin olarak gerçekleştiği anlamına da gelmez.
KİLO DEĞİŞİKLİKLERİ
Vücut ağırlığının çok düşük ya da çok yüksek olması hormonal dengeyi etkileyebilir.
Bu durum bazı kişilerde yumurtlama düzeninin bozulmasına neden olabilir. Erkeklerde de aşırı kilo, sperm kalitesini etkileyebilen faktörlerden biri olarak kabul edilir.
SİGARA KULLANIMI
Sigara kullanımı hem kadın hem de erkek üreme sağlığı üzerinde olumsuz etkilere sahip olabilir.
Araştırmalar sigaranın yumurta kalitesini, yumurtalık rezervini ve sperm sağlığını etkileyebileceğini göstermektedir.
Bu nedenle gebelik planlayan kişiler için sigaranın bırakılması önerilen yaşam tarzı değişikliklerinden biridir.
BAZI HASTALIKLAR VE GEÇİRİLMİŞ ENFEKSİYONLAR
Endometriozis, diyabet, bazı otoimmün hastalıklar ve üreme organlarını etkileyen enfeksiyonlar doğurganlığı etkileyebilir.
Özellikle bazı enfeksiyonlar tüplerde hasara neden olarak sperm ile yumurtanın buluşmasını zorlaştırabilir.
ÇEVRESEL FAKTÖRLER
Bazı kimyasallar, ağır metaller, radyasyon ve uzun süre yüksek ısıya maruz kalmak üreme sağlığını etkileyebilir.
Özellikle erkeklerde sürekli yüksek sıcaklığa maruz kalmanın sperm üretimi üzerinde olumsuz etkileri olabileceği düşünülmektedir.
STRES TEK BAŞINA BİR SEBEP MİDİR?
Stres, infertilitenin doğrudan nedeni olarak kabul edilmez.
Ancak yoğun stres; uyku düzenini, beslenme alışkanlıklarını, yaşam kalitesini ve genel iyilik halini etkileyebilir. Bu nedenle gebelik sürecini dolaylı olarak zorlaştırabilir.
Bu noktada önemli olan, gebelik elde edilememesinin tek bir nedene bağlanamayacağını bilmektir.
NE ZAMAN BİR UZMANA BAŞVURULMALI?
35 yaşın altındaki çiftlerde bir yıl boyunca düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmuyorsa değerlendirme önerilir.
35 yaş ve üzerindeki kadınlarda ise bu süre genellikle altı ay olarak kabul edilir.
Bunun yanında düzensiz adet döngüsü, bilinen bir üreme sağlığı sorunu veya daha önce geçirilmiş önemli hastalıklar varsa daha erken değerlendirme uygun olabilir.
İnfertiliteyi etkileyebilen risk faktörlerini bilmek, süreci daha bilinçli değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak herhangi bir risk faktörüne sahip olmak mutlaka infertilite yaşanacağı anlamına gelmez. Aynı şekilde hiçbir risk faktörünün bulunmaması da gebeliğin hemen gerçekleşeceğinin garantisi değildir.
Gebeliğin oluşumu birçok farklı faktörün bir araya gelmesiyle mümkün olur. Bu nedenle süreç her birey ve her çift için farklı ilerleyebilir. Beklenen süre içinde gebelik oluşmuyorsa, uygun zamanda uzman desteği almak ve gerekli değerlendirmeleri yaptırmak sürecin daha sağlıklı yönetilmesine yardımcı olabilir.